HINDI ko alam kung kailan nagsimula. Pero alam ko kung kailan ko nalaman: Huwebes ng gabi, habang tinatanggal namin ang tarpaulin sa covered court, at siya ang humawak sa kabilang dulo ng hagdan para hindi ako mahulog.
"Zyrus, dahan-dahan."
Hindi niya ako tinawag na Mr. Villareal. Hindi rin Zy, hindi pa noon. Zyrus lang, buo, parang sinusubukan niya kung kasya sa bibig niya.
Si Sir Javon. Research instructor, faculty in charge ng booth namin sa intramurals, at ang lalaking nakasuot ng ID lace na baliktad ang pagkakasabit buong linggo. Hindi ko sinabi sa kanya. Gusto ko lang tingnan kung kailan niya mapapansin.
Tatlong gabi kaming nag-ayos ng booth. Sa una, puro trabaho. Sa pangalawa, may dala na siyang dalawang kape, at "extra lang 'to" ang sabi niya, kahit dalawa talaga ang binili niya. Sa pangatlo, nakaupo na kami sa bleachers at wala nang inaayos.
"Bakit ka nagpa-late mag-enroll?" tanong niya.
"Nagtrabaho muna ako ng dalawang taon."
"Kaya pala hindi ka tulad ng iba."
"Tulad ng iba paano?"
Ngumiti siya sa sahig, hindi sa akin. "Hindi ka nagmamadali."
Hindi ko alam kung compliment 'yon. Inuwi ko pa rin, parang resibo.
***
Lunes, unang araw ng klase pagkatapos ng intramurals. Research 101, section C. Hindi ko alam na siya pala ang magtuturo sa amin. Hindi rin pala niya alam. Nakita ko sa mukha niya nang pumasok ako sa pinto: isang segundong walang laman, tapos bumalik ang pagiging instructor.
"Good morning, class. Ako si Sir Javon."
Parang hindi kami nagkape. Parang hindi niya ako hinawakan sa braso sa hagdan.
Umupo ako sa likod. Hindi dahil galit ako. Dahil kapag sa harap ako, baka makita ng buong klase.
Pagkatapos ng klase, pinuntahan ko siya sa office niya. Nasa labas pa lang ako ng pinto.
"Sir."
"Zyrus." Hindi siya lumingon agad. Nag-aayos siya ng papel na hindi naman magulo. "Hindi ka dapat nandito. Wala namang consultation ngayon."
"Hindi ako magpapa-consult."
"Alam ko."
Dumaan ang dalawang estudyante sa hallway. Parehong nagsabi ng "Good afternoon, Sir," at sumagot siya nang normal na normal, at doon ko naintindihan na magaling siya rito. Mas magaling kaysa sa akin.
"Mamayang alas-sais," bulong niya nang makalayo sila. "Research room. Sarado na 'yon pagkatapos ng huling klase pero may susi ako."
Hindi ko alam kung bakit niya sinabi. Hindi rin ako nagtanong.
***
Umuulan nang pumasok ako. Basa ang sapatos ko at ang buhok ko, at hindi ko pinunasan.
Nakatayo siya sa tabi ng bintana, nakatalikod. Walang ilaw maliban sa poste sa labas.
"Sinabi ko sa sarili ko na hindi ako pupunta rito," sabi niya. "Tapos nandito ako."
"Edi pareho tayo."
"Hindi tayo pareho, Zyrus." Humarap siya. "Ikaw, kapag nagkamali ka, mag-aaral ka ulit. Ako, kapag nagkamali ako, wala na akong trabaho. Wala na rin akong pangalan sa buong school na 'to. Alam mo kung ilang taon ko 'tong pinaghirapan?"
"Hindi ko hiningi na isugal mo lahat."
"Hindi mo kailangang hingin."
Tahimik. Ang ulan lang ang may sinasabi.
Lumapit ako. Isang hakbang, tapos isa pa. Hindi siya umatras, at 'yon ang pinakamasakit, kasi alam kong kaya niyang umatras.
"Zy."
Doon ko unang narinig. Zy. Mas maikli, mas mahina, parang hindi niya sinasadyang lumabas.
"Sir, kung sasabihin mong wala kang nararamdaman, maniniwala ako. Aalis ako ngayon. Hindi na ako babalik dito."
Matagal siyang hindi sumagot. Tumingin siya sa kamay ko, sa basa kong manggas, sa kahit saan maliban sa mukha ko.
"Hindi ako magsisinungaling sa estudyante ko," sabi niya sa wakas.
"Hindi mo ako estudyante ngayon."
"Lagi kitang estudyante." Pumikit siya. "Iyon ang problema."
Itinaas ko ang kamay ko. Hindi ko hinawakan ang mukha niya, ang manggas lang niya, ang gilid ng tela sa pagitan ng dalawang daliri ko. Hinayaan niya ako. Ilang segundo. Tapos marahan niyang inalis, parang nagbabalik ng hiniram.
"Kung may mas maayos na panahon sana," sabi niya.
"Walang maayos na panahon. Meron lang panahong pinili natin."
"Kaya nga hindi ko pipiliin 'to."
Hindi ako umiyak. Gusto kong sabihin 'yon, na hindi ako umiyak. Pero basa na rin naman ang mukha ko, galing sa ulan, kunwari.
***
Dalawang linggo bago ko naisip na hindi ko kayang umupo sa Research 101 at tingnan siyang magsulat sa whiteboard.
Pumunta ako sa registrar. Nagpalit ako ng section. Section D, iba ang oras, iba ang instructor, babae, mabait, hindi ko pa nakakausap kahit minsan.
Hindi ko sinabi sa kanya. Pero alam ko, alam niya agad. Kasi nang sumunod na Lunes, nakasalubong ko siya sa hallway, at nagkatinginan kami nang mas matagal kaysa sa dapat.
"Mr. Villareal," sabi niya.
"Sir."
Doon na natapos. Walang drama, walang tumigil sa paglalakad. Dumaan lang kami sa isa't isa, parang dalawang taong hindi nag-share ng kape sa bleachers.
Pero sa dulo ng hallway, lumingon ako. Hindi ko dapat ginawa.
Nakatayo siya sa harap ng pinto ng faculty room, nakatingin pa rin. Hawak niya ang ID lace niya. Tinitingnan niya ito, tapos ibinalik ang pagkakasabit, tama na ngayon.
Hindi pa rin ako nagsabi ng kahit ano.